1992-ci ilin 26 fevralı Azərbaycan tarixində unudulmaz və ağrılı bir gündür. Həmin gecə Xocalı şəhərində baş verən faciə xalqımızın yaddaşına qanla yazıldı. Dinc əhaliyə qarşı törədilən kütləvi qırğın insanlıq əleyhinə ən ağır cinayətlərdən biri kimi tarixdə qaldı. Xocalı təkcə bir şəhərin adı deyil, o, həm də milli kədərimizin və sarsılmaz iradəmizin rəmzidir.
Fevralın şaxtalı gecəsində mühasirəyə alınmış şəhərin sakinləri çıxış yolu axtarırdı. Qadınlar, uşaqlar, qocalar silahsız və müdafiəsiz halda qar və şaxta altında təhlükəli yollarla şəhəri tərk etməyə çalışırdılar. Lakin onları amansız güllə atəşləri qarşıladı. 613 nəfər xüsusi qəddarlıqla qətlə yetirildi, yüzlərlə insan yaralandı, əsir və girov götürüldü. Onlarla ailə tamamilə məhv edildi, uşaqlar valideynlərini, valideynlər övladlarını itirdi. Bu rəqəmlər yalnız statistika deyil – bu, insan talelərinin faciəsidir.
Xocalı hadisəsi təsadüfi qarşıdurma deyildi. Bu, əvvəlcədən planlaşdırılmış və məqsədli şəkildə həyata keçirilmiş hücum idi. Beynəlxalq hüquq normaları kobud şəkildə pozuldu, mülki əhali hədəfə alındı. Bu faciə dünya ictimaiyyətinin gözü qarşısında baş versə də, uzun müddət lazımi hüquqi-siyasi qiymətini almadı. Lakin Azərbaycan xalqı bu həqiqətlərin unudulmasına heç vaxt imkan vermədi.
Faciədən sonrakı mürəkkəb dövrdə dövlət müstəqilliyimiz təhlükə altında idi. Xalqın tələbi ilə hakimiyyətə qayıdan Ulu Öndər Heydər Əliyev Xocalı hadisəsinə dövlət səviyyəsində siyasi qiymətin verilməsinə nail oldu. Onun təşəbbüsü ilə Milli Məclis Xocalı faciəsini soyqırımı kimi tanıdı. Heydər Əliyev bu hadisənin beynəlxalq aləmdə tanıdılması üçün ardıcıl və prinsipial siyasət həyata keçirdi. O, hər zaman bildirirdi ki, bu cinayəti törədənlər gec-tez ədalət qarşısında cavab verməlidirlər.
Bu siyasi xətt bu gün də davam etdirilir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Xocalı həqiqətlərinin dünyaya çatdırılması istiqamətində genişmiqyaslı fəaliyyət göstərir. Müxtəlif ölkələrdə keçirilən tədbirlər, qəbul olunan qərarlar və aparılan diplomatik təşəbbüslər nəticəsində Xocalı faciəsi artıq bir çox beynəlxalq platformalarda tanınır. Prezident İlham Əliyev dəfələrlə vurğulamışdır ki, Xocalı qurbanlarının xatirəsi daim uca tutulacaq və onların qanı yerdə qalmayacaq.
2020-ci ildə başa çatan Vətən müharibəsi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası ilə nəticələndi. İşğal altında olan torpaqlar azad edildi və üçrəngli bayrağımız həmin ərazilərdə yenidən dalğalandı. Bu Qələbə təkcə hərbi uğur deyil, həm də tarixi ədalətin təntənəsi idi. Xocalı şəhidlərinin ruhu qarşısında borcumuzun bir hissəsi yerinə yetirildi.
Bu gün azad edilmiş ərazilərdə geniş quruculuq və bərpa işləri aparılır. Dağıdılmış şəhərlər yenidən qurulur, yollar, məktəblər, yaşayış evləri inşa edilir. Məqsəd yalnız infrastrukturu bərpa etmək deyil, həm də insanların doğma yurdlarına qayıdışını təmin etməkdir. Xocalının yenidən dirçəldilməsi milli iradənin və dövlət gücünün təzahürüdür.
Xocalı faciəsi Azərbaycan xalqını sarsıtsa da, onu daha da gücləndirdi. Bu hadisə xalqımızın birliyini möhkəmləndirdi, dövlətçiliyin və güclü ordunun əhəmiyyətini bir daha göstərdi. Bu gün Azərbaycan regionun ən güclü dövlətlərindən biri kimi öz müstəqil siyasətini qətiyyətlə davam etdirir.
Hər il fevral ayında ölkəmizdə və dünyanın müxtəlif yerlərində Xocalı qurbanlarının xatirəsi ehtiramla anılır. Anım mərasimləri, konfranslar, sərgilər keçirilir, gənc nəslə bu tarixi həqiqətlər çatdırılır. Çünki Xocalı unudulmamalıdır. Unudulan faciələr təkrarlana bilər. Yaddaş isə həm ədalətin, həm də gələcəyin təminatıdır.
Xocalı – bu ad kədər və qürurun vəhdətidir. O, həm faciənin ağrısını, həm də xalqımızın sınmaz ruhunu ifadə edir. Şəhidlərin səssiz harayı illər keçsə də susmur. Bu haray ədalət tələb edir və Azərbaycan xalqı bu ədalətin tam bərpasına qədər mübarizəsini davam etdirəcəkdir. Xocalı bizim qan yaddaşımızdır və bu yaddaş yaşadıqca həqiqət də yaşayacaqdır.

Firəngiz Rüstəmova
AYB və AJB-nin üzvü,
Prezident təqaüdçüsü,
Araşdırmaçı jurnalist