Sinəsini düşmən gülləsinə sipər edən şəhid Vidadi Zalov haqqında publisistik düşüncələr

Nizami Cəfərov
“Atatürk” mərkəzinin rəhbəri, akademik

Tarix bəzən bir xalqın yaddaşına yalnız illərlə, onillərlə deyil, bir anın içində həkk olunur. O anlar ki, zamanın axarını dəyişir, torpağın taleyini yenidən yazır, millətin ruhuna yeni bir mənəvi sütun qazandırır. Belə anların içində ən ali məqam isə şəhadətdir. Şəhidlik – bir ömrün ən yüksək zirvəsi, insanın varlığını Vətən adlı müqəddəs anlayışa tamamilə təslim etməsidir.
Şəhid Vidadi Zalovun adı da bu müqəddəs zirvəyə yüksəlmiş ömürlərdən biridir. Onun həyatı və son döyüşü təkcə bir fərdin deyil, bütöv bir xalqın qürur, mübarizə və vətənpərvərlik fəlsəfəsinin ifadəsidir. Bu yazı onun fiziki həyatından daha çox, mənəvi izini, ideya dünyasını və qəhrəmanlıq mahiyyətini anlamağa yönəlmiş bir publisistik düşüncədir.
Hər insanın həyatında elə bir məqam olur ki, o, seçim qarşısında qalır: ya özünü qorumaq, ya da Vətəni qorumaq. Bu seçim sadə görünə bilər, amma mahiyyətcə insanın bütün mənəvi dəyərlərinin sınağıdır. Şəhid Vidadi Zalov da bu sınağın ən ağır, ən taleyüklü anında Vətəni seçənlərdən biri oldu.
Vətən – sadəcə coğrafi məkan deyil. O, insanın uşaqlıq xatirələridir, ilk addımlarıdır, ilk sözüdür, ata nəfəsidir, ana duasıdır. Vətən həm də tarixdir, bayraqdır, torpaqdır, gələcəkdir. Bu anlayışın böyüklüyü qarşısında insan öz kiçik “mən”ini geridə qoyur və “biz” olur. Vidadi Zalovun timsalında bu “biz” anlayışı ən yüksək mənaya çatır: xalqın bütövlüyü, torpağın toxunulmazlığı, gələcəyin təhlükəsizliyi.
“Son döyüş” ifadəsi təkcə hərbi anlam daşımır. O, insan həyatının ən dramatik və ən ali məqamıdır. Son döyüş – qorxunun, tərəddüdün, özünüqoruma instinktinin arxa plana keçdiyi və yalnız bir dəyərin – Vətən sevgisinin önə çıxdığı andır.
Şəhid Vidadi Zalovun son döyüşü də bu mənəvi fəlsəfənin təcəssümüdür. O an artıq insan deyil, bir ideyanın daşıyıcısı olur. O ideya isə azadlıq, torpaq və şərəfdir. Sinəsini gülləyə sipər etmək – sadəcə fiziki bir hərəkət deyil, mənəvi bir zirvədir. Bu, həyatın ölüm üzərində deyil, dəyərin qorxu üzərində qələbəsidir.
Belə məqamlarda insanın ömrü saniyələrlə ölçülür, amma onun mənası əsrlərə yayılır. Vidadi Zalovun adı da həmin əsrlərə yazılan adlardan biridir.
Qəhrəmanlıq çox vaxt yalnız son anla ölçülür. Halbuki əsl qəhrəmanlıq bir ömür boyu formalaşır. Vidadi Zalovun şəhidlik zirvəsinə gedən yolu da sıradan deyil, dəyərlərlə yoğrulmuş bir həyatın nəticəsidir.
O, bu torpağın övladı kimi böyümüş, Vətən sevgisini gündəlik həyatının bir parçasına çevirmiş, məsuliyyət və borc anlayışını şəxsi maraqlardan üstün tutmuşdur. Qəhrəmanlıq birdən-birə yaranmır. O, səssiz qərarların, daxili inamın və mənəvi bütövlüyün nəticəsidir.
İnsan bəzən döyüş meydanında deyil, gündəlik həyatında da Vətən üçün hazırlaşır. Vicdanlı olmaq, doğru olmaq, ədalətli olmaq – bunların hamısı qəhrəmanlığın ilkin mərhələsidir. Vidadi Zalov bu mərhələləri keçərək son zirvəyə yüksəlmişdir.
Şəhidlik anlayışı çox vaxt yanlış anlaşılır. Bəzən ölüm kimi görünür, amma mahiyyətcə əbədiyyətə keçiddir. Şəhid Vidadi Zalov fiziki olaraq aramızdan getsə də, mənəvi olaraq xalqın yaddaşında yaşayır.
Onun adı hər dəfə çəkiləndə bir ağrı ilə yanaşı qürur da doğur. Bu, ziddiyyət kimi görünə bilər, amma əslində şəhidlik fəlsəfəsinin özüdür: kədər və qürurun birləşdiyi müqəddəs nöqtə.
Şəhidlər xalqın yaddaşında təkcə keçmişin simvolu deyil, həm də gələcəyin istiqamətverici qüvvəsidir. Onların fədakarlığı yeni nəsillərə bir sual qoyur: “Sən bu torpaq üçün nə edə bilərsən?”
Hər şəhid təkcə bir fərd deyil, bir xalqın simvoludur. Vidadi Zalovun obrazında Azərbaycan insanının ən ali keyfiyyətləri cəmlənir: cəsarət, sədaqət, torpağa bağlılıq, ailəyə hörmət və Vətənə məhəbbət.
Bu obraz bizə göstərir ki, xalqın gücü yalnız iqtisadi və ya hərbi imkanlarda deyil, onun övladlarının mənəvi gücündədir. Şəhidlər bu mənəvi gücün ən parlaq ifadəsidir.
Onların hər biri bir tarixdir, bir dərsdir, bir yaddaşdır. Vidadi Zalov da bu yaddaşın silinməz səhifələrindən biridir.
Şəhidlərə borc yalnız onları anmaqla bitmir. Bu borc daha çox onların uğrunda can verdiyi dəyərləri yaşatmaqdır. Vətənə sədaqət, dövlətə hörmət, milli birliyə bağlılıq – bunlar şəhidlərin bizə miras qoyduğu ən böyük dəyərlərdir.
Vidadi Zalovun xatirəsi qarşısında ən böyük ehtiram onu sadəcə xatırlamaq deyil, onun yolunu davam etdirməkdir. Bu yol isə ədalətli olmaqdan, birlikdən və Vətənə xidmət etməkdən keçir.
Şəhid Vidadi Zalovun həyatı bir nəticə deyil, bir başlanğıcdır. Onun son döyüşü ilə bitən fiziki ömür, əslində yeni bir mənəvi həyatın başlanğıcıdır.
Bu həyat xalqın yaddaşında, anaların duasında, uşaqların xəyallarında, Vətən sevgisində davam edir. Onun adı çəkildikcə bir həqiqət yenidən təsdiqlənir: Vətən uğrunda verilən hər bir can əbədiyyətə çevrilir.
Son döyüşün fəlsəfəsi budur – insanın özünü aşması, qorxunu məğlub etməsi və Vətəni öz həyatından üstün tutması. Şəhid Vidadi Zalov da bu fəlsəfənin canlı siması, tarixə çevrilmiş bir qəhrəmanlıq nümunəsidir.
Onun xatirəsi qarşısında baş əymək, əslində Vətən qarşısında baş əyməkdir. Vətən isə onu heç vaxt unutmur.