Bəzən insan həyatda elə şəxsiyyətlərlə qarşılaşır ki, illər keçsə də, zaman onları yaddaşdan silə bilmir. Onların səsi, baxışı, danışığı, təbəssümü, bircə kəlməsi belə insanın yaddaşında yaşayır. Bəzi insanlar isə sadəcə xatirəyə çevrilmir, insanın mənəvi dünyasının ayrılmaz parçasına çevrilirlər. Mənim üçün Nəriman Həsənzadə məhz belə böyük və əziz şəxsiyyət idi. Onun haqqında yazmaq mənim üçün həm böyük məsuliyyət, həm də ustadıma olan vəfa borcumdur.
Bir də o həzin, duyğulu, insanın qəlbinə məlhəm kimi yayılan o səsi canlı eşitməyəcəyəm... Bu fikri dilə gətirmək belə mənə ağır gəlir. Onun səsi bir başqa idi. Şairlərin xüsusi şeir oxumaq diksiyası var. Bu, çoxlarına aiddir. Lakin Nəriman müəllimin şeir oxumağında tamam başqa bir sehr vardı. O, şeirlərini sadəcə oxumurdu, elə bil onlara lay-lay çalırdı. Hər misranı özünəməxsus intonasiya ilə, sözün ruhunu duyaraq səsləndirirdi. Səsində qəribə bir doğmalıq, sakitlik və dərinlik vardı. O səsi eşidəndə insanın iç dünyasında nələrsə dəyişirdi.
Ümumiyyətlə, Nəriman Həsənzadə başqa aləm idi. Onu yalnız şair kimi təqdim etmək onun böyük şəxsiyyətini tam ifadə etmək olmaz. O, istedadlı şair, dramaturq, alim, ictimai xadim olmaqla yanaşı, böyük ziyalı, böyük insan idi. Onun yaradıcılığı ilə şəxsiyyəti arasında qəribə bir vəhdət vardı. İstedadı ilə şəxsiyyəti həyatı boyu eyni addımladı. Biri o birini üstələmədi. Nə şöhrəti onun sadəliyini dəyişdi, nə də böyük istedadı insani keyfiyyətlərinin qarşısına keçdi. Bu dünyanın Nərimanı idi o.
Mənim xatirələrimdə Nəriman Həsənzadə hər şeydən əvvəl əziz xələf bir doğmam kimi qalıb. Onunla bağlı yaddaşımda saysız-hesabsız xatirələr var. Hər xatirənin öz rəngi, öz səsi, öz istiliyi var. Amma bütün bu xatirələrin içərisində onun bir müraciəti xüsusilə seçilir: “Qurvan olum, ay Hürü”. Bu, mənim üçün sadəcə bir söz deyildi. Bu, bütöv bir dünya idi. Həmin sözün içində doğmalıq vardı, səmimiyyət vardı, mehribanlıq vardı. O sözün içində Nəriman müəllimin mənə münasibəti, insanlara olan isti münasibəti, ürəyinin genişliyi yaşayırdı.
Mən hər zaman onun üzündəki o həlim, doğma ifadəni, təbəssümü xatırlayacağam. Elə insanlar var ki, onların siması yaddaşa həkk olunur. Nəriman müəllimin də simasında qəribə bir rahatlıq, sakitlik və doğmalıq vardı. Onunla danışanda insan özünü heç vaxt yad hiss etmirdi. Qarşında Azərbaycanın böyük şairi, dramaturqu, alimi dayanırdı, amma onun yanında özünü rahat hiss edirdin. O, böyüklüyünü qarşısındakı insana hiss etdirməyən nadir şəxsiyyətlərdən idi.
Əsl böyüklük də elə budur. İnsan yüksəldikcə sadəliyini, mərhəmətini, təvazökarlığını qoruyub saxlaya bilirsə, deməli, həqiqətən böyükdür. Nəriman müəllim bu mənada böyük bir məktəb idi. Onun yanında insan yalnız ədəbiyyatdan, poeziyadan, sənətdən danışmırdı, həm də həyatı, insanlığı, münasibətləri, mənəvi dəyərləri öyrənirdi.
Mən Nəriman müəllimi yalnız əsərləri ilə deyil, insanlığı ilə də tanıdım. Onun hər davranışında bir ağsaqqallıq, bir müdriklik vardı. Sözünün çəkisi, baxışının mənası, təbəssümünün istiliyi insanın qəlbində iz buraxırdı. O, insanı dinləməyi bacarırdı. Qarşısındakının sözünə qiymət verirdi. Onunla ünsiyyətdə olan hər kəs özünü dəyərli hiss edirdi. Bu, böyük sənətkar olmaqdan daha artıq bir keyfiyyətdir. Bu, böyük insan olmaqdır.
Nəriman Həsənzadənin yaradıcılığı Azərbaycan ədəbiyyatının zəngin xəzinəsində özünəməxsus yer tutur. Onun poeziyasında Vətən, torpaq, ana, məhəbbət, ayrılıq, insan, zaman, yaddaş kimi böyük mövzular xüsusi yer tutur. O, adi görünən həyat hadisələrindən böyük mənalar çıxarmağı bacarırdı. Onun sözündə həyat vardı. Yaşanmış həyat - ağrısı, sevinci, nisgili, ümidi və sevgisi ilə.
Onun şeirlərini oxuyarkən insan öz həyatından nələrisə tapırdı. Bəzən uşaqlığını xatırlayırdı, bəzən doğma torpağını, bəzən itirdiyi insanları düşünürdü. Çünki Nəriman müəllimin poeziyası insanın ürəyinə toxunmağı bacarırdı. O, sözün zahiri gözəlliyi ilə kifayətlənmirdi. Sözün ruhunu axtarırdı. Bəlkə də buna görə onun şeirləri illər keçdikcə öz aktuallığını və təsir gücünü qoruyub saxlayır.
Dramaturq kimi də Nəriman Həsənzadənin Azərbaycan ədəbiyyatında özünəməxsus yeri var. Onun dramaturji yaradıcılığında insan xarakterləri, cəmiyyətin mənəvi problemləri, tarixi yaddaş və milli düşüncə xüsusi yer tutur. O, sözün gücü ilə insanı düşündürməyi, suallar qarşısında qoymağı bacarırdı. Alim kimi də ədəbiyyatımıza və söz sənətimizə xidmət edib, ictimai xadim kimi isə milli mədəniyyətimizin və ədəbi düşüncəmizin inkişafına öz töhfəsini verib.
Amma bütün bu titulların, bütün bu böyük adların arxasında mənim gördüyüm bir insan vardı – Nəriman müəllim. Mənim ustadım. Mənim doğmadan doğma bildiyim eloğlum. Mənim ağsaqqalım.
Ustad olmaq yalnız əsərlər yaratmaq deyil. Ustad olmaq həm də özündən sonra gələnlərə mənəvi yol göstərməkdir. İnsanlara sözün məsuliyyətini, sənətin müqəddəsliyini, insanlığın ucalığını öyrətməkdir. Nəriman müəllim mənim üçün məhz belə bir ustad idi. Mən onun yanında yalnız poeziyanı deyil, insanlığı da öyrənirdim.
Bəzən bir insanın davranışı uzun bir kitabdan daha çox şey öyrədir. Bəzən bircə cümlə illərlə yadda qalır. Bəzən bir təbəssüm insanın qəlbində ömürlük iz buraxır. Nəriman müəllimin də mənəviyyat məktəbindən aldığım ən böyük dərslərdən biri insan olaraq qalmağın vacibliyi idi.
Həyat insanı müxtəlif sınaqlardan keçirir. İnsan bəzən yüksəlir, bəzən yıxılır, bəzən sevinir, bəzən itirir. Lakin bütün bunların içərisində insanlığını qorumaq ən böyük qələbədir. Nəriman müəllim uzun və mənalı ömrü ilə bunu göstərdi. Onun həyatında sənət və şəxsiyyət bir-birini tamamlayırdı.
İndi onun yoxluğundan danışmaq çox çətindir. Çünki bəzi insanların yoxluğuna inanmaq olmur. Onların kitabları qalır, yazıları qalır, şəkilləri qalır, sözləri qalır. Səsləri yaddaşda yaşayır. Təbəssümləri göz önündə canlanır. Və sən anlayırsan ki, insan fiziki olaraq aramızdan getsə də, yaratdığı mənəvi dünya davam edir.
Nəriman müəllimin dünyası da davam edəcək. Onun kitablarında, şeirlərində, dramaturgiyasında, elmi və ictimai fəaliyyətində, onu tanıyan insanların xatirələrində və ən əsası, onun sözlərindən təsirlənən insanların qəlbində.
Mən ona “əlvida” demirəm. Deyə bilmirəm. Çünki mənim üçün Nəriman müəllim gedən deyil. O, sadəcə başqa bir üfüqə çəkilib. Bizim gözümüzdən uzaqlaşıb, amma yaddaşımızdan yox. Əlvida demək üçün insanın tamamilə yox olması lazımdır.
Sizin kimi insanlar əbədiyyət üfüqlərində doğan Günəşdir. Günəş isə əbədidir, sönməzdir.
İndi onun səsini canlı eşidə bilməyəcəyəm. Lakin bir gün onun şeirlərindən birini oxuyanda həmin səsi yenidən eşidirmiş kimi olacağam. Onun misralarından birində səsini, bir sözündə baxışını, bir şeirində təbəssümünü tapacağam. Bəlkə də yenə qulağımda o doğma müraciəti səslənəcək: “Qurvan olum, ay Hürü...” Mən də içimdən cavab verəcəyəm: “Qurban olum, mənim ustadım...”
Nəriman müəllim, Siz mənim üçün böyük dərya idiniz. O dəryadan hər kəs öz payını götürdü. Kimisi söz götürdü, kimisi hikmət, kimisi sənət, kimisi mərhəmət, kimisi insanlıq. Mən isə Sizin həm sözünüzdən, həm də şəxsiyyətinizdən pay aldım. Bu, mənim üçün ömrümün ən böyük mənəvi qazancıdır.
Sizinlə tanış olmaq, Sizinlə söhbət etmək, Sizin doğma münasibətinizi görmək, Sizin səsinizi canlı eşitmək mənim həyatımın ən qiymətli xatirələrindəndir. Bu xatirələr heç vaxt köhnəlməyəcək. Çünki həqiqi insanlar yaddaşda zamanla silinmir, əksinə, zaman keçdikcə daha da qiymətli olurlar.
Nəriman müəllim, Siz mənim üçün bir insanlıq məktəbi idiniz. Bu məktəbin qapıları heç vaxt bağlanmayacaq. Çünki həqiqi ustadların məktəbi ölüm tanımır. Sizin yazdığınız hər misra, yaratdığınız hər obraz, söylədiyiniz hər fikir bu məktəbin dərsidir. Sizi oxuyan hər yeni nəsil həmin dərslərdən öz payını götürəcək.
Bəlkə də əbədiyyətin ən böyük mənası elə budur: insan özündən sonra sözünü, ruhunu, işığını və sevgisini qoyub gedir. Siz öz işığınızı qoyub getdiniz. Biz o işıqla yolumuzu tapacağıq.
Mən bu yazını bir vida yazısı kimi deyil, ustadıma olan mənəvi borcumun ifadəsi kimi qələmə alıram. Çünki insan ustadına yalnız sağlığında deyil, onun yoxluğunda da sadiq qalmalıdır. Onun adını, sözünü, xatirəsini yaşatmalıdır. Mənim Sizə vəfa borcum da budur.
Sizi unutmayacağam, Ustadım.
Sizin o həzin, duyğulu səsinizi unutmayacağam. O səs ki, insanın qəlbinə məlhəm kimi yayılırdı. O həlim baxışınızı, doğma təbəssümünüzü unutmayacağam. “Qurvan olum, ay Hürü” deyə səslənməyinizi heç vaxt unutmayacağam.
Çünki Siz mənim üçün sadəcə böyük şair Nəriman Həsənzadə deyildiniz, siz mənim ustadım idiniz, eloğlum idiniz, ağsaqqalım idiniz. Doğmadan doğma bildiyim bir insan idiniz.
Və… bundan sonra da belə qalacaqsınız.
Ruhunuz şad olsun, əziz Ustadım.
Əlvida demirəm, çünki Sizin kimi insanlar əbədiyyət üfüqlərində doğan Günəşdir.
GÜNƏŞ İSƏ ƏBƏDİDİR, SÖNMƏZDİR.
Ustadımızın ruhuna böyük sevgi ilə;

Hürü Hacızadə
Yazıçı-publisist
“Qızıl qələm” mükafatçısı

Fərid Səfərov
AJB-nin üzvü