• Ana səhifə
  • Haqqımızda
  • Reklam
  • Əlaqə
  • Gündəm
  • Siyasət
  • İqtisadiyyat
  • Sosial
  • Mədəniyyət
  • Səhiyyə
  • Təhsil
  • Dünya
  • İdman
  • Bölgə
  • Müsahibə
  • Kriminal
  • Şou
  • Maraqlı
  • Video
  • Gündəm
  • Siyasət
  • İqtisadiyyat
  • Sosial
  • Mədəniyyət
  • Səhiyyə
  • Təhsil
  • Dünya
  • İdman
  • Bölgə
  • Müsahibə
  • Kriminal
  • Şou
  • Maraqlı
  • Video

İranın Səudiyyə və Çinlə münasibətləri neft böhranı yarada bilərmi? - “KASPİ”nin TƏHLİLİ

gundem / manset

6-05-2023, 12:20

İranın Səudiyyə və Çinlə münasibətləri neft böhranı yarada bilərmi? - “KASPİ”nin TƏHLİLİ
İran körfəzdə Çin gəmisini saxlayıb. Məlumata görə, insidentə səbəb Çin gəmisinin İran gəmisi ilə toqquşmasıdır. Bu hadisə bölgədə yeni böhrana səbəb olub. Ekspertlər hadisənin növbəti neft böhranı yarada biləcəyini düşünürlər.

Mövzu ilə bağlı “Kaspi” qəzetinin məqaləsini təqdim edirik.

Qlobal gücə çevrilmək istiqamətində fəaliyyətini genişləndirən Çin aktiv xarici siyasət yürüdür. Pekin Rusiyanın zəifləməsindən yararlanaraq onun təsirinin azaldığı məkanlara yiyələnir, Orta Şərqə yerləşir, hətta körfəz ölkələrinin ABŞ ilə qarşıdurmasından məharətlə istifadə edir.

Tayvandakı gərginlik Çini çoxvektorlu siyasət yürütmək məcburiyyəti ilə üz-üzə qoyub. Bu baxımdan Çinin Orta Şərqin mühüm ölkələri ilə artan qarşılıqlı əlaqələri diqqəti cəlb edir. Təbii ki, Çini bölgəyə istiqamətləndirən ən mühüm amillərdən biri onun yüksək enerji ehtiyacıdır. Enerji təminatında xaricdən asılı olan Çin həm Səudiyyə Ərəbistanı, həm də İran neftinin əsas alıcılarından biridir. İranın Çinə satdığı neftin miqdarı sanksiyalar səbəbindən rəsmi olaraq müəyyən edilə bilməsə də, müxtəlif hesablamalara görə, 750 min ilə 1,25 milyon barel arasında dəyişir. Bu da İranı Çinin ən böyük üçüncü neft tədarükçüsü edir. 2021-ci ildə Çin və İran arasında 25 illik 400 milyard dollar həcmində müqavilə imzalanıb. Bu səbəbdən sanksiyalar altında çabalayan İran üçün Çin həyati əhəmiyyət kəsb edir. Lakin məsələ ondadır ki, İran qeyri-standart xarici siyasəti ilə seçilir və etibarlı tərəfdaş statusunu itirib. Yaxın Şərqdə Çin gəmisi ilə bağlı son olay da bundan xəbər verir.

İran Çin gəmisini saxlayıb

Bölgənin qüdrətli dövləti Səudiyyə Ərəbistanı ilə yaşadığı yeddiillik gərginliyi Çinin köməyi ilə aradan qaldıran Tehran indi ona qarşı təxribatlara başlayıb. Tehran Pekinə məxsus gəmini ələ keçirib. Bu gəmi Küveyt xam neftini daşımaqla məşğul olub. Gəminin ələ keçirilməsi dünya gündəmini dəyişib. Əksəriyyət hesab edir ki, hadisə yeni neft böhranı yarada bilər. Məlumata görə, insidentə səbəb Çin gəmisinin İran gəmisi ilə toqquşması olub. Nəticədə iki iranlı dənizçi həlak olub. Tehran iddia edib ki, Çinə məxsus gəmi qəzadan sonra aradan çıxmağa çalışıb. Bu səbəbdən də saxlanılıb. Məlumata görə, Marşal adaları bayrağı altında üzən “Advantage Sweet” neft tankeri Oman körfəzində beynəlxalq sulardan keçərkən SEPAH Hərbi Dəniz Qüvvələri tərəfindən qaçırılıb. Bu barədə ABŞ Mərkəzi Komandanlığının Hərbi Dəniz Qüvvələri “Twitter”də də məlumat yayıblar. Onlar tankeri dərhal azad etməyə çağırıblar.

Ekspertlər hesab edirlər ki, Pekin və Tehran arasındakı müttəfiqlik sırf Qərb faktoruna hesablanıb. Rusiyadan fərqli olaraq Çinin Qərbə münasibətdə tutduğu mövqe Tehranı daha çox qane edir. Lakin bu olay iki ölkə arasında münasibətlərə ciddi təsir edə bilər. Bu baş versə, ən çox ziyan çəkən də məhz İran olacaq. İran onsuz da beynəlxalq sanksiyalar altındadır. İqtisadiyyatının 40 faizindən çoxu Çinin nəzarətinə keçib. Hətta Güney Azərbaycanın Xoy şəhərindəki əlvan metal, mis mədənlərinə belə Çin nəzarət edir. Çin son on ildə İranın əsas ticarət tərəfdaşıdır. 2022-ci ildə ölkələr arasında ticarət dövriyyəsi əvvəlki ilə nisbətən 7 faiz artaraq, 16 milyard dollara çatıb.

İranın altı körfəz ölkəsinə - İraq, Küveyt, Qətər, BƏƏ, Bəhreyn və Səudiyyə Ərəbistanına 2022-ci ilin martından 2023-cü ilin yanvarına qədər olan müddətdə qeyri-neft ixracı 14 milyard dollar, idxal isə 15 milyard dollardan bir qədər çox olub. Keçən il İran Səudiyyə Ərəbistanı ilə ticarət əlaqələrini bərpa edə bilib. 2022-ci ilin mart-noyabr aylarında İranın krallığa ixracı 15 milyon dollar olub. Bu, 2016-cı ildə diplomatik əlaqələri kəsən iki ölkə üçün rekord göstəricidir.

Səudiyyə-İran gərginliyi səngiyib?

Yeri gəlmişkən, Çinin vasitəçiliyi ilə həllini tapan İran-Səudiyyə Ərəbistanı gərginliyi bir qədər səngisə də, vəziyyət hər an dəyişə bilər. İki ölkə arasında ciddi fikir ayrılıqları olsa da, aralarındakı bağlar qırılma həddinə çatsa da, tərəflər son mərhələdə ziddiyyətləri danışıqlar yolu ilə həll etməyə müvəffəq olublar. 1960-cı ildə körfəzdəki neft yataqlarının kimə mənsubluğu ilə bağlı bölgənin bu iki əsas dövləti arasında dərin böhran ortaya çıxıb, səkkiz il davam edib, sonda sıxıntılar barış yolu ilə həll olunub. 2003-cü il İraq böhranı zamanı da iki dövlətin münasibətləri savaş həddinə çatıb, İranın Prezidenti Əhmədi Nejad Riyada gedib, məsələ tam həll olunmasa da, savaş təhlükəsi ortadan qalxıb. 2010-2019-cu illərdə də gərginlik yaranıb.

Çinin strategiyası nəyə söykənir?

Əsl sual budur ki, Çini İran-Səudiyyə gərginliyində vasitəçiliyə nə vadar edir? Ağla gələn ilk cavab Çinin iqtisadi əlaqələrini siyasi əlaqəyə çevirmək məqsədi və bu iki ölçünün bir-birini qarşılıqlı şəkildə gücləndirməsidir. İlk növbədə Çinin hər iki ölkə ilə yaxşı münasibətləri inkişaf etdirmək istəyindən başlamaq lazımdır. Tehranla Ər-Riyad arasındakı gərginlik vasitəli olaraq Pekinə də təsir edir. Bu, Si Cinpinin ötən ilin dekabrında Ər-Riyada səfəri zamanı ən aydın şəkildə göründü. İstər Pekin-Ər-Riyad ikitərəfli görüşləri, istərsə də Çin-Körfəz Əməkdaşlıq Şurası sammitindən sonra verilən bəyanatlar İran-Çin münasibətlərini xeyli gərginləşdirib. İranın sərt mesajlarından sonra Çinin diplomatik manevrləri və İran Prezidenti İbrahim Rəisinin Pekinə səfəri atmosferi yumşaldıb. Orta Şərqin iki mühüm ölkəsinin münasibətlərinin yaxşılaşması, şübhəsiz, bütün region ölkələri üçün müsbət hal kimi qəbul edilir. Lakin qeyd etiyimiz kimi, İran hər zaman qeyri-sabit siyasəti və gözlənilməz qərarları ilə seçilib. Bu səbəbdən də hər şeyi zaman göstərəcək.

Oxunub: 116
Paylaş:
Digər xəbərlər
ULUSƏS TV
Son xəbərlər
  • Dünən, 15:31
    4 saylı Magistral avtomobil yollarının istismarı MMC Müşfiq qəsəbəsində yol və infrastruktur problemlərinin həlli istiqamətində mühüm işlər görür
  • Dünən, 14:50
    Ağdam şəhəri: quruculuq siyasətinin möhtəşəm nəticələri
  • Dünən, 13:31
    Könül Xasıyeva harda oxusa da, sevilir!
  • Dünən, 13:22
    “Kibermühitdə bu günün şifrəli sirr tarixçəsi sabahın açıq kitabıdır” - DTX-nin rəis müavini
  • Dünən, 11:35
    Elşən Salahov Binədə sakinlərlə növbəti səyyar görüş keçirdi
  • Dünən, 11:28
    Gürcüstan DTX-nin rəisi Bakıdadır
  • Dünən, 11:21
    Alen Simonyan dekabrda Azərbaycana gələcək
  • Dünən, 11:07
    “Koroğlu”dan aeroporta doğru nəqliyyatın hərəkəti məhdudlaşdırılacaq
  • Dünən, 11:00
    Məleykə Abbaszadə BDU-nun rektoru oldu
  • Dünən, 10:51
    Elçin Babayev vəzifəsindən azad olundu
  • Dünən, 10:46
    Bakıda ilk dəfə avtobuslar üçün işıqfor quraşdırılacaq
  • Dünən, 10:40
    Avtomobil su arxına düşdü - Sürücü öldü
  • 18-11-2026, 16:58
    Deputat Məşhur Məmmədov fermerlərin müdafiəsinə yönələn təkliflə çıxış etdi
  • 18-11-2026, 14:24
    ŞÜKRAN SOLTANOV – ADINA, AMALINA VƏ MƏNƏVİ DÜNYASINA LAYİQ YAŞAYAN, VƏTƏNİNƏ, İNSANLIĞA VƏ ALLAHININ LÜTFÜNƏ ŞÜKÜR EDƏN BƏNDƏ!
  • 18-11-2026, 13:43
    ŞÜKRAN SOLTANOV – MƏRHƏMƏTİN, QAYĞININ, DİQQƏTİN VƏ İNSANLIĞIN BİR ADI! HƏYATIN AĞIR SINAQLARINDAN UĞUR ZİRVƏSİNƏ UZANAN ŞƏRƏFLİ ÖMÜR YOLU
  • 18-11-2026, 12:28
    Leyla və Alyona Əliyevalar konsertdə
  • 18-11-2026, 12:22
    Əməkhaqqı ödənişləri elektronlaşdırılacaq
  • 18-11-2026, 12:11
    Nəqliyyat vasitələrinin utilizasiyası fondu ləğv olunur
  • 18-11-2026, 12:03
    Jestləri ilə gündəm oldu
  • 18-11-2026, 11:41
    Kudo üzrə yeganə dünya çempionumuz ikinci dəfə Avropa çempionu oldu
  • 17-11-2026, 13:16
    “10%-lik vergi fermerlərin işini çətinləşdirə bilər”
  • 17-11-2026, 13:11
    “Bura danışmaqxana deyil” - Spikerdən deputata irad
  • 17-11-2026, 12:17
    Yazı makinasından süni intellektə: Azərbaycanda özəl tibbin və tibbi maarifləndirmənin ilk şahidi – Dr. Davud Qüdrətovun xatirələri
  • 17-11-2026, 12:09
    8 aylıq hamilə qadın öldü
  • 17-11-2026, 12:04
    “ABB AZAL Miles Business” kartları təqdim olundu
  • 17-11-2026, 11:59
    İcbari sığorta müqavilələri üzrə bildirişlər artıq “mygov” vasitəsilə də təqdim olunur
  • 17-11-2026, 11:55
    Uşaqları nəzarətsiz qoymayın! - Nazirlikdən müraciət
  • 17-11-2026, 11:47
    Orxan Məmmədov Çay Üzü kəndində səyyar qəbul keçirdi - Fotolar
  • 17-11-2026, 10:48
    Biznes xərclərindən də millər qazandıran “ABB AZAL Miles Business” kartları təqdim olundu
  • 17-11-2026, 10:42
    Vyanada Azərbaycan icmasının yeni hədəfləri müzakirə olundu
  • 17-11-2026, 10:35
    BDYPİ-nin YPX Alayının 7-ci tağımının post komandiri Süleyman müəllim: 17 NOYABR – MİLLİ DİRÇƏLİŞ GÜNÜ, AZƏRBAYCANÇILIQ RUHUNUN, MİLLİ HƏMRƏYLİYİN VƏ MÜSTƏQİLLİK ƏZMİNİN BAYRAMI
  • 17-11-2026, 10:34
    Uşaqları nəzarətsiz qoymayın! - Nazirlikdən müraciət
  • 16-11-2026, 21:29
    Gələcəyin şəhərlərinə gənclərdən innovativ baxış: “İnsanyönümlü şəhərlər” hakatonu başa çatıb
  • 16-11-2026, 15:25
    Azərbaycan Avropanın yaşıl enerji gələcəyinin etibarlı tərəfdaşlarından biri olacaq
  • 16-11-2026, 15:20
    SƏFƏRALİYEV QANBOY ƏHMƏDALI OĞLU – LAÇININ ALXASLI KƏNDİNİN VƏTƏN NAMİNƏ ŞƏHİDLİK ZİRVƏSİNƏ UCALAN İGİD OĞLU!
Daha çox
  • Ana səhifə
  • Haqqımızda
  • Reklam
  • Əlaqə
Sosial şəbəkələrimiz:
  • Baş direktor: Şamil Məmmədəlioğlu
  • E-mail: [email protected] | [email protected]
  • Telefon: (+99455) 200-67-99
  • Baş məsləhətçi: Təyyar Yəhyayev
  • Gündəm
  • Siyasət
  • İqtisadiyyat
  • Sosial
  • Mədəniyyət
  • Səhiyyə
  • Təhsil
  • Dünya
  • İdman
  • Bölgə
  • Müsahibə
  • Kriminal
  • Şou
  • Maraqlı
  • Video
Müəllif hüquqları qorunur. Ulusestv.az-ın məlumatlarından istifadə etdikdə istinad mütləqdir. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.
  • Ana səhifə
  • Haqqımızda
  • Reklam
  • Əlaqə