31 Mart – Azərbaycan tarixində silinməz iz buraxmış faciəvi bir gündür. Bu tarix, 1918-ci ilin mart ayında Bakı və onun ətraf bölgələrində törədilmiş soyqırımı xatırladır. Həmin hadisələr nəticəsində on minlərlə dinc Azərbaycan insanı həyatını itirmiş, yüz minlərlə insan ev-eşikdən məhrum olmuş, ölkənin müxtəlif bölgələrində kütləvi qırğınlar, talanlar və zorakılıqlar həyata keçirilmişdir. Bu gün Azərbaycan xalqı üçün həm kədər, həm də milli yaddaşın qorunması anlamına gəlir.
1918-ci ilin mart ayında baş vermiş faciə, həm tarixi, həm də etnik-siyasi bir prosesin nəticəsi olaraq qiymətləndirilir. Rusiya imperiyasının süqutu, cəmiyyətin qarışıqlığı və bölgədəki siyasi münaqişələr bu faciəyə zəmin yaratmışdı. Həmçinin, erməni millətçilərinin müəyyən dairələrinin Azərbaycanın milli və etnik mənsubiyyətinə qarşı həyata keçirdiyi planlı siyasət, 31 Mart soyqırımının əsas səbəblərindən biri olmuşdur.
Bu dövrdə Bakı və ətraf bölgələrdə yaşayan Azərbaycanlılar həm siyasi, həm də sosial təzyiqlərlə üzləşmişdir. İrəvan, Şamaxı, Quba, Lənkəran, Şirvan və digər bölgələrdə də azərbaycanlı əhaliyə qarşı zorakılıq hadisələri baş vermişdir. İnsanlar yalnız öz milli mənsubiyyətlərinə görə öldürülmüş, ailələr dağılmış, tarixi evlər və mədəniyyət abidələri dağıdılmışdır. Bu hadisələr Azərbaycan xalqının tarixində dərin iz buraxmış, xalqın milli şüurunu və milli birliyini gücləndirmişdir.
31 Mart soyqırımı yalnız tarixi bir hadisə kimi deyil, həm də humanitar faciə kimi qiymətləndirilir. Həmin dövrdə qadınlar, uşaqlar, yaşlılar və dinc sakinlər qətlə yetirilmiş, evlər yandırılmış, kəndlər dağıdılmışdır. Xalqın əksəriyyəti öz yurd-yuvalarını tərk etmək məcburiyyətində qalmışdır. Bu faciə Azərbaycan xalqının tarixi yaddaşında iz qoymuş, gələcək nəsillərin milli-mənəvi şüurunun formalaşmasında əhəmiyyətli rol oynamışdır.
Bu gün 31 Mart – Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü olaraq dövlət səviyyəsində anılır. Hər il bu gündə Azərbaycan xalqı şəhidlərin xatirəsini yad edir, faciə zamanı həyatını itirənləri dərin hörmət və ehtiramla anır. Dövlətimiz tərəfindən həyata keçirilən tədbirlər, elmi-tarixi konfranslar və ictimai xatirə proqramları bu faciənin unudulmaması və gələcək nəsillərə düzgün çatdırılması üçün önəmlidir.
Soyqırımın xatirəsinin qorunması yalnız keçmişin yad edilməsi deyil, eyni zamanda gələcək nəsillərə milli birliyin və vətənpərvərliyin aşılanmasıdır. Azərbaycan xalqı 31 Mart hadisələrini unutmamaqla milli kimliyini və tarixini qoruyur. Tarixi mənbələr, şahid ifadələri və elmi araşdırmalar bu faciənin dəhşətini ortaya qoyur. Araşdırmalar göstərir ki, 1918-ci ilin mart hadisələri zamanı on minlərlə dinc azərbaycanlı öldürülmüş, yüz minlərlə insan evsiz-qəribsiz qalmışdır.
31 Mart həm də beynəlxalq aləmdə tanınması vacib olan bir tarixi hadisədir. Azərbaycan dövləti və xalqı bu soyqırımı faktlarını dünya ictimaiyyətinə çatdırmaq, beynəlxalq təşkilatlarda tanıdmaq istiqamətində ardıcıl iş aparır. Bu gün də bir çox ölkələrdə və beynəlxalq təşkilatlarda 31 Mart – Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü ilə bağlı tədbirlər keçirilir, insan haqlarının və dinc əhalinin qorunmasının önəmi vurğulanır.
Soyqırım həm də xalqımızın həmrəyliyinin simvoludur. Həmin dövrdə xalqın yaşadığı böyük əzab və itkilər bir çox yazılı və şifahi mənbələrdə öz əksini tapmışdır. Bu hadisələr Azərbaycan ədəbiyyatında, tarix elmlərində və xalqın mədəniyyətində əbədi olaraq qalacaqdır. Şairlər, yazıçılar, tarixçilər və ictimai xadimlər bu faciəni yad etmək üçün əsərlər yaratmış, gələcək nəsillərə milli yaddaşı çatdırmışdır.
31 Martın xatirəsi həm də dövlətin və xalqın birliyini nümayiş etdirir. Prezident cənab İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən tədbirlər, həmçinin dövlət qurumlarının fəaliyyəti, şəhid ailələrinə, qazilərə və faciə zamanı əziyyət çəkmiş insanlara göstərilən diqqət və qayğı, bu günün əhəmiyyətini daha da artırır. Dövlətimizin və xalqımızın məqsədi yalnız faciəni anmaq deyil, eyni zamanda gələcək nəsillərə milli şüurun və vətənpərvərliyin aşılanmasıdır.
31 Mart hadisələrinin öyrənilməsi və tanıdılması məqsədilə bir çox elmi-tarixi əsərlər yazılmışdır. Tarixçilər, jurnalistlər və tədqiqatçılar bu faciəni dərindən araşdıraraq ictimaiyyətə çatdırmışdırlar. Bu tədqiqatlar göstərir ki, hadisələrin əsas səbəbləri arasında siyasi münaqişələr, etnik nifrət və xarici müdaxilələr dayanır. Hər il keçirilən xatirə tədbirləri, anım mərasimləri və elmi konfranslar, həm də bu faciənin təkrar yaşanmaması üçün vacib mesajlar verir.
31 Mart – Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü, eyni zamanda, insan həyatının dəyərini, ədalət və hüquq prinsiplərinin qorunmasının vacibliyini xatırladır. Bu gün biz tarixdən dərs çıxarır, gələcəkdə belə faciələrin təkrarlanmaması üçün çalışırıq. Hər bir azərbaycanlı üçün 31 Mart milli yaddaşın, həmrəyliyin və vətənpərvərliyin rəmzidir.
Bu gün şəhidlərin xatirəsi anılır, onların fədakarlığı və qəhrəmanlığı yad edilir. 31 Mart soyqırımı yalnız Azərbaycan xalqının deyil, bütün bəşəriyyətin yaddaşında unudulmaması vacib olan bir faciədir. Tarixi dərindən öyrənmək, hadisələrin səbəblərini, nəticələrini və təsirlərini başa düşmək gələcək nəsillərin milli kimliyini qorumağa xidmət edir.
Son olaraq, 31 Mart – Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü, həm də xalqımızın milli yaddaşının, həmrəyliyinin və vətənpərvərliyinin bir simvoludur. Biz bu faciəni yad edərkən, həm də gələcək nəsillərə milli dəyərləri, insan haqlarının qorunmasını və tarixi yaddaşın əhəmiyyətini öyrədirik. Azərbaycan xalqı hər il bu günün anımını böyük ehtiramla keçirir, şəhidlərin xatirəsini uca tutur və milli birliyini möhkəmləndirir.
31 Mart – unudulmayan tarix, xalqın yaddaşında əbədi qalan faciə və milli şüurun simvoludur.


Arifə Qasımova
AJB-nin üzvü,
“Respublika İti Qələm” ədəbi birliyinin üzvü