Şərq xalqları zəngin mədəni irsi, qədim adət-ənənələri və dərin mənəvi dəyərləri ilə seçilir. Bu dəyərlərin ən parlaq nümunələrindən biri toy və xına mərasimləridir. Azərbaycan xalqında da toy sadəcə iki gəncin ailə qurması deyil, həm də milli kimliyin, ailə dəyərlərinin və ictimai birlik ruhunun təntənəli şəkildə ifadə olunduğu mühüm bir hadisədir. Toydan əvvəl keçirilən xına gecəsi isə xüsusi məna daşıyır. Bu mərasimdə gəlinin əllərinə xına yaxılması, milli musiqilərin səsləndirilməsi, qədim mahnıların oxunması və rəqslərin ifa olunması əsrlər boyu formalaşmış ənənələrin yaşadılmasına xidmət edir. Xına gecəsi həm də ailə ilə vidalaşma, yeni həyata qədəm qoyma və xoş arzuların bildirilməsi kimi mənəvi çalarlarla zəngindir. Bu baxımdan, həmin mərasimlər yalnız əyləncə deyil, həm də milli yaddaşın və mədəni irsin daşıyıcısıdır.
Lakin müasir dövrdə bu ənənələrin təqdimatında müəyyən dəyişikliklər müşahidə olunur. Xüsusilə şəhər mühitində toy və xına mərasimləri çox vaxt müxtəlif şadlıq saraylarında və dəbdəbəli məkanlarda keçirilir. Bu məkanların adlarında da tez-tez xarici sözlərə rast gəlinir: məsələn, “..... Plaza”, “.... Hall”, “.... Palace” və s. kimi adlar üstünlük təşkil edir. Eyni hal mərasimlərin adlandırılmasında da özünü göstərir. “Toy günü” əvəzinə “Wedding Day”, “xına gecəsi” əvəzinə isə “henna party” kimi ifadələr işlədilir. Axı bu məclislər heç bir ingilis və ya fransız xalqının nümayəndələri üçün deyil, məxsusi olaraq özümüz üçündür. Bəs niyə öz dilimizdə olmasın? Halbuki bu mərasimlər milli köklərə bağlıdır və onların yad dillərdə ifadə olunması həmin ənənələrin ruhuna tam uyğun gəlmir. Bu cür dəyişikliklər ilk baxışdan müasirlik və dəb kimi qəbul olunsa da, əslində milli kimliyimizin zəifləməsinə gətirib çıxara bilər. Dil hər bir xalqın varlığının əsas sütunlarından biridir. Xalq öz tarixini, adət-ənənələrini və mənəvi dəyərlərini məhz dili vasitəsilə qoruyub saxlayır və gələcək nəsillərə ötürür. Nəticə etibarilə, toy və xına mərasimləri sadəcə şənlik deyil, həm də xalqımızın mədəniyyətinin güzgüsüdür. Bu güzgünün saf qalması üçün isə ana dilimizin qorunması və düzgün istifadə olunması vacibdir. Öz sözlərimizi işlətmək, “toy” və “xına gecəsi” kimi ifadələri yaşatmaq milli kimliyimizin qorunmasına xidmət edir. Hər birimiz bu dəyərlərə sahib çıxmalı və onları gələcək nəsillərə olduğu kimi ötürməliyik. Məsələyə daha dərindən baxdıqda görünür ki, problem təkcə söz seçimində deyil, düşüncə tərzindədir. Biz bəzən xarici dili “prestij”, ana dilini isə “adi” hesab edirik. Bu isə artıq dil məsələsindən çıxıb psixoloji kompleksə çevrilir. Öz mədəniyyətini sadə, başqasınınkını isə üstün görmək cəmiyyətin özünə inamında boşluq olduğunu göstərir. Digər tərəfdən, bu tendensiya kommersiya maraqları ilə də qidalanır. Şadlıq sarayları və tədbir təşkilatçıları xarici adlardan istifadə etməklə guya daha “elit” və “modern” görüntü yaratmağa çalışırlar. Amma bu “modernlik” çox vaxt mahiyyətsiz bir görüntüdən o tərəfə keçmir. Əsl müasirlik kökünü qoruyaraq yenilənməkdir, kökdən uzaqlaşmaq yox. Ən narahatedici məqam isə odur ki, bu hal getdikcə normallaşır və yeni nəsil üçün adi qəbul olunur. Sabah bir gənc “xına gecəsi” sözünü köhnəlmiş hesab edərsə, bunun məsuliyyəti kimdə olacaq? Dil itəndə təkcə söz yox, onun içindəki tarix, hiss və kimlik də itir.
Bu səbəbdən məsələni kiçik bir detal kimi yox, milli məsuliyyət kimi dəyərləndirmək lazımdır. Öz dilində danışmaq, öz sözünü qorumaq gerilik yox, əksinə, güclü kimliyin göstəricisidir.

Cənubunsəsi xəbər portalının təsisçisi və baş redaktoru Liqa Qəzetinin Baş redaktoru ictimai fəal bloger Ulusəstv.az cənub bölgəsində ki, müxbiri
Mərhəmət Lələyev
Məlumatdan istifadə etdikdə istinad mütləqdir