Azərbaycan xalqının tarixində elə hadisələr var ki, onlar nəsillərin yaddaşında təkcə faciə kimi deyil, həm də milli ləyaqətin, azadlıq iradəsinin və dövlətçilik düşüncəsinin təməli kimi yaşayır. 20 Yanvar faciəsi məhz belə tarixi hadisələrdəndir. 1990-cı il yanvarın 19-dan 20-nə keçən gecə sovet imperiyasının Bakıda törətdiyi qanlı qırğın Azərbaycan xalqına qarşı həyata keçirilmiş ağır cinayət olmaqla yanaşı, eyni zamanda milli azadlıq mübarizəsinin geri dönməz mərhələyə qədəm qoyduğunu sübut etdi.
1980-ci illərin sonlarında SSRİ-nin süquta doğru getməsi mərkəzi hakimiyyətlə milli respublikalar arasında ziddiyyətləri daha da dərinləşdirmişdi. Azərbaycanda bu ziddiyyətlər xüsusilə kəskin idi. Ermənistanın Dağlıq Qarabağla bağlı əsassız iddiaları, azərbaycanlıların tarixi torpaqlarından zorla qovulması, mərkəzin ikili standartlara əsaslanan mövqeyi xalqın səbr kasasını daşırmışdı. İnsanlar Bakının meydanlarına çıxaraq sülh yolu ilə öz etirazlarını bildirir, azadlıq, ədalət və təhlükəsizlik tələb edirdilər. Bu, xalqın öz taleyinə sahib çıxmaq istəyi idi.
Lakin sovet rəhbərliyi bu istəyi təhlükə kimi qiymətləndirdi. 1990-cı il yanvarın 19-da Bakıda informasiya blokadası yaradıldı, televiziya və radio yayımı dayandırıldı. Fövqəladə vəziyyət elan olunmadan, gecə vaxtı sovet ordusunun ağır hərbi texnikası şəhərə yeridildi. Tanklar küçələrdə dinc insanları əzdi, silahsız əhaliyə atəş açıldı. Qadınlar, uşaqlar, yaşlılar, hətta yaralılara kömək edən təcili tibbi yardım əməkdaşları belə gülləbaran edildi. Bu, açıq-aşkar dövlət terroru idi.
20 Yanvar gecəsi onlarla insan şəhid oldu, yüzlərlə insan yaralandı. Lakin bu qanlı hadisə Azərbaycan xalqının iradəsini sındırmadı. Əksinə, xalq bu faciədən daha da güclənmiş şəkildə çıxdı. Şəhidlərin dəfni zamanı Bakının küçələrinə axışan yüz minlərlə insan milli birliyin, həmrəyliyin və qorxmazlığın misilsiz nümunəsini göstərdi. Bu, artıq sovet rejiminin Azərbaycanda mənəvi cəhətdən iflasa uğradığını göstərirdi.
20 Yanvar faciəsinə ilk açıq, prinsipial və cəsarətli siyasi qiyməti Ulu Öndər Heydər Əliyev verdi. Həmin dövrdə Moskvada yaşayan Heydər Əliyev yanvarın 21-də Azərbaycanın Moskvadakı daimi nümayəndəliyinə gələrək sovet rəhbərliyinin Bakıda törətdiyi bu qanlı qırğını kəskin şəkildə pislədi. O, bu hadisəni Azərbaycan xalqına qarşı törədilmiş ağır cinayət adlandırdı və öz xalqı ilə həmrəy olduğunu bütün dünyaya bəyan etdi. Bu mövqe o dövrün siyasi reallıqları fonunda böyük cəsarət tələb edirdi və xalqın haqq səsinin beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılmasında mühüm rol oynadı.
Müstəqillik əldə edildikdən sonra isə Ulu Öndər Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə 20 Yanvar faciəsinə dövlət səviyyəsində siyasi və hüquqi qiymət verildi. 1994-cü ildə Milli Məclisin qəbul etdiyi qərarla bu hadisə sovet rejiminin Azərbaycan xalqına qarşı törətdiyi hərbi təcavüz və cinayət kimi tanındı. 20 Yanvar Ümumxalq Hüzn Günü elan olundu, şəhidlərin xatirəsi əbədiləşdirildi, onların ailələrinə dövlət qayğısı göstərildi. Bu, tarixi ədalətin bərpası idi.
Bu gün Ulu Öndərin əsasını qoyduğu siyasi xətt Prezident İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilir. Prezident İlham Əliyev dəfələrlə çıxışlarında vurğulayıb ki, 20 Yanvar şəhidlərinin qanı yerdə qalmayıb və onların arzusu olan müstəqil, güclü Azərbaycan dövləti artıq reallıqdır. Dövlət başçısının rəhbərliyi ilə ölkəmiz siyasi, iqtisadi və hərbi baxımdan güclənmiş, beynəlxalq arenada nüfuzlu dövlətə çevrilmişdir.
Prezident İlham Əliyevin və birinci xanım Mehriban Əliyevanın hər il 20 Yanvar günü Şəhidlər xiyabanını ziyarət etməsi, şəhidlərin məzarları önünə əklil qoyması dövlətin bu müqəddəs xatirəyə verdiyi yüksək dəyərin bariz ifadəsidir. Şəhid ailələrinə və qazilərə göstərilən davamlı diqqət və qayğı da 20 Yanvar şəhidlərinin xatirəsinə olan hörmətin əməli təzahürüdür.
20 Yanvar faciəsi Azərbaycanın müstəqillik yolunda həlledici mərhələ oldu. 1991-ci ildə dövlət müstəqilliyinin bərpası məhz bu hadisədən sonra formalaşan milli iradənin nəticəsi idi. Sonrakı illərdə ölkəmizin keçdiyi inkişaf yolu, sabitlik və güclü dövlət quruculuğu 20 Yanvar şəhidlərinin arzularının gerçəkləşdiyini sübut edir.
Xüsusilə Prezident İlham Əliyevin Ali Baş Komandanlığı ilə 44 günlük Vətən müharibəsində qazanılan möhtəşəm Zəfər 20 Yanvar şəhidlərinin azadlıq idealının tam təntənəsi oldu. Bu Qələbə göstərdi ki, Azərbaycan xalqı öz müstəqilliyini və ərazi bütövlüyünü qorumağa qadirdir və bu yolda heç bir çətinlikdən çəkinmir.
20 Yanvar həm hüzn, həm də qürur günüdür. Bu tarix bizə azadlığın hansı ağır bədəllə əldə edildiyini xatırladır və milli birliyimizin gücünü nümayiş etdirir. Azərbaycan xalqı Ulu Öndər Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi dövlətçilik yoluna və Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə əldə olunan nailiyyətlərə söykənərək inamla irəliləyir. 20 Yanvar şəhidlərinin xatirəsi isə xalqımızın qəlbində və tariximizin yaddaşında əbədi yaşayacaq.

İqrar Həsənov
“Avtopilot” MMC-nin rəhbəri