20 Yanvar 1990-cı il Azərbaycan xalqının tarixində unudulmaz faciə və qəhrəmanlıq günü kimi silinməz iz buraxmışdır. Həmin gecə Bakının küçələri qanla boyandı, amma xalqın azadlıq iradəsi sındırıla bilmədi. Tanklar və zirehli texnikalar şəhərə daxil edildi, güllələr dinc sakinlərin üstünə yağdı, qadın, uşaq, yaşlı demədən yüzlərlə insan şəhid oldu, minlərlə nəfər yaralandı. Bu qətliam, imperiyanın xalqın haqq və azadlıq arzusuna qarşı etdiyi ən amansız təcavüz idi. Lakin 20 Yanvar gecəsi Azərbaycan xalqının ruhunda sarsılmaz bir iradə yaratdı – azadlıq və müstəqillik arzusu bu qanlı gecədən sonra daha da qüvvətləndi.
O gecə xalq yalnız qorxu və kədər içində deyildi, həm də birliyini nümayiş etdirirdi. Hər bir şəhidin dəfn mərasimi ümumxalq həmrəyliyinə çevrildi. Minlərlə insan təhlükəyə baxmayaraq küçələrə çıxaraq qəhrəmanlarını son mənzilə yola saldı. Hər addımda qorxu yox idi; hər addımda azadlıq uğrunda mübarizə əzmi hiss olunurdu. Bu faciə göstərdi ki, xalq geri çəkilməyəcək, qorxuya boyun əyməyəcək, haqlı mübarizəsini davam etdirəcək.
1980-ci illərin sonlarında SSRİ-də baş verən siyasi proseslər Azərbaycan xalqının milli oyanışını gücləndirmişdi. İnsanlar öz hüquqlarını tələb edir, milli kimliklərini qorumaq istəyirdi. Bakıda keçirilən kütləvi yürüşlər və mitinqlər xalqın azadlıq iradəsinin açıq ifadəsi idi. Lakin sovet rəhbərliyi dialoq yolunu seçmədi, zorakılığı tətbiq etdi. 19 yanvar gecəsi şəhərə tanklar və zirehli maşınlar yeridildi, informasiya blokadası tətbiq olundu, dinc sakinlər atəşə tutuldu. Bu, imperiyanın xalqın azadlıq iradəsini qırmaq cəhdinin açıq nümunəsi idi.
Bu faciəyə ilk siyasi və tarixi qiyməti Ulu Öndər Heydər Əliyev verdi. O, Moskvada verdiyi bəyanatla sovet rəhbərliyini açıq şəkildə ittiham etdi və 20 Yanvar hadisələrini Azərbaycan xalqına qarşı törədilmiş ağır cinayət kimi təqdim etdi. Heydər Əliyevin cəsarətli mövqeyi yalnız milli səviyyədə deyil, beynəlxalq hüquqi-siyasi müstəvidə də hadisələrin tanınmasına təkan verdi. Bu bəyanatlar gələcək müstəqillik yolunun ideoloji əsasını möhkəmləndirdi.
Müstəqillik əldə edildikdən sonra 20 Yanvar faciəsi dövlət səviyyəsində tanındı. Milli Məclisin qərarı ilə bu hadisələr SSRİ rəhbərliyinin Azərbaycan xalqına qarşı törətdiyi cinayət kimi rəsmiləşdirildi. 20 Yanvar Ümumxalq Hüzn Günü elan edildi, Şəhidlər xiyabanı milli yaddaşın müqəddəs məkanına çevrildi. Bu xiyaban yalnız faciənin xatirəsi deyil, həm də qəhrəmanlıq, vətənpərvərlik və azadlıq uğrunda mübarizənin simvolu oldu.
Bu gün Prezident İlham Əliyev Ulu Öndərin siyasi kursunu uğurla davam etdirir. Hər il Şəhidlər xiyabanını ziyarət edərək şəhidlərin xatirəsini ehtiramla yad etməsi dövlətçilik və vətənpərvərlik ənənəsinin qorunmasının nümunəsidir. Prezident çıxışlarında dəfələrlə vurğulayır ki, 20 Yanvar xalqımızın azadlıq iradəsini qıra bilmədi və müstəqillik yolunu dönməz etdi. Bu tarix gənc nəslə azadlığın, milli birlik və dövlətçilik şüurunun ən açıq dərsidir.
44 günlük Vətən müharibəsində əldə olunan tarixi Zəfər 20 Yanvar şəhidlərinə ən böyük mənəvi cavab oldu. Azərbaycan torpaqlarının işğaldan azad olunması göstərdi ki, azadlıq uğrunda canlarından keçənlərin qanı yerdə qalmayıb. Bu Qələbə 20 Yanvar faciəsinin kədərli salnaməsini milli qürur və şərəf salnaməsi ilə tamamladı.
Bu gün 20 Yanvar şəhidləri yalnız keçmişin simvolu deyil, müstəqil Azərbaycanın ilk yolçuları kimi gənc nəsilə ilham verir. Onlar bizə öyrədir ki, azadlıq asan qazanılmır, lakin xalq birləşdikdə heç bir qüvvə onu sındıra bilməz. Hər bir qəhrəman şəhidin xatirəsi milli yaddaşımızda yaşayır və gələcək nəsillərə azadlığın qiymətini xatırladır.
20 Yanvar faciəsi Azərbaycan tarixində həm böyük kədər, həm də böyük qürur günü kimi əbədi qalacaq. Onun xatirəsi milli yaddaşı qoruyur, dövlətçiliyi möhkəmləndirir və gələcək nəsillərə azadlığın dəyərini öyrədir. Şəhidlər xiyabanında uyuyan qəhrəmanlar yalnız keçmişin xatirəsi deyil, Azərbaycanın müstəqil və qüdrətli dövlətçilik yolunun yaşayan simvoludur.