20 Yanvar 1990-cı il Azərbaycan xalqının tarixində faciə ilə əhatələnmiş, lakin milli iradənin sarsılmazlığını göstərən gün kimi əbədi yaddaşımıza həkk olunub. Həmin gecə sovet ordusu Bakıya daxil olaraq dinc sakinlərə qarşı silahlı müdaxilə etdi. Tanklar, zirehli texnikalar küçələrdə gəzdirildi, qadın, uşaq, yaşlı fərq etmədən yüzlərlə insan qətlə yetirildi, minlərlə nəfər yaralandı. Lakin bütün bu zorakılıq xalqın azadlıq və müstəqillik əzmini sındıra bilmədi. Əksinə, 20 Yanvar gecəsi xalqın milli birliyini möhkəmləndirdi və gələcək müstəqillik yolunun başlanğıc nöqtəsinə çevrildi.
1980-ci illərin sonlarında SSRİ-də gedən proseslər Azərbaycanda milli oyanışı daha da gücləndirdi. İnsanlar öz hüquqlarını tələb edir, milli kimliklərini qorumaq və müstəqillik uğrunda mübarizə aparmaq istəyirdilər. Bakıda keçirilən kütləvi mitinqlər və yürüşlər xalqın azadlıq iradəsinin açıq ifadəsi idi. Lakin sovet rəhbərliyi dialoq yolunu seçməyərək zorakılıqla bu hərəkatı dayandırmaq istədi. 19 yanvar gecəsi şəhərə qoşun yeridildi, mülki əhaliyə atəş açıldı, informasiya blokadası tətbiq edildi. Bu, imperiyanın xalqın azadlıq iradəsini sındırmaq cəhdinin bariz nümunəsi idi.
20 Yanvar faciəsi yalnız qan və kədər günü deyildi, həm də xalqın milli iradəsinin nümayişi oldu. Şəhidlərin dəfn mərasimi ümumxalq həmrəyliyinə çevrildi. Minlərlə insan təhlükəyə baxmayaraq küçələrə çıxaraq şəhidlərini son mənzilə yola saldı. Bu, həm də göstərdi ki, xalq geri çəkilməyəcək, qorxuya boyun əyməyəcək və müstəqillik yolundan dönməyəcək. 20 Yanvar hadisələri Azərbaycan xalqının tarixində dönüş nöqtəsi oldu.
Faciəyə obyektiv siyasi qiymət verməkdə Ulu Öndər Heydər Əliyevin rolu misilsizdir. O, Moskvada verdiyi bəyanatla sovet rəhbərliyini açıq şəkildə ittiham etdi və baş verənləri Azərbaycan xalqına qarşı törədilmiş ağır cinayət kimi təqdim etdi. Bu mövqe milli və beynəlxalq hüquq müstəvisində 20 Yanvarın tanınmasına mühüm təsir göstərdi və xalqın müstəqillik ideyasına inamını gücləndirdi.
Müstəqillik əldə edildikdən sonra, xüsusilə Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışından sonra, 20 Yanvar faciəsinə dövlət səviyyəsində hüquqi-siyasi qiymət verildi. Milli Məclisin qərarı ilə hadisələr SSRİ rəhbərliyinin Azərbaycan xalqına qarşı törətdiyi cinayət kimi rəsmiləşdirildi. 20 Yanvar Ümumxalq Hüzn Günü elan olundu, Şəhidlər xiyabanı milli yaddaşın müqəddəs məkanına çevrildi.
Bu gün Prezident İlham Əliyev Ulu Öndərin siyasi kursunu uğurla davam etdirir. Onun hər il Şəhidlər xiyabanını ziyarət etməsi və şəhidlərin xatirəsini ehtiramla yad etməsi milli yaddaşın yaşadılmasının, dövlətçilik dəyərlərinin gələcək nəsillərə ötürülməsinin açıq nümunəsidir. Prezident İlham Əliyev dəfələrlə çıxışlarında vurğulayır ki, 20 Yanvar xalqın azadlıq iradəsini qıra bilmədi və müstəqillik yolunu dönməz etdi.
44 günlük Vətən müharibəsində əldə olunan tarixi Zəfər 20 Yanvar şəhidlərinə ən böyük mənəvi cavab oldu. Azərbaycan torpaqlarının işğaldan azad olunması göstərdi ki, azadlıq uğrunda canlarını qurban verənlərin qanı yerdə qalmayıb. Bu Qələbə 20 Yanvar faciəsinin kədərli salnaməsini milli qürur və şərəf salnaməsi ilə tamamladı.
Bugünkü gənc nəsil 20 Yanvarı yalnız faciə kimi yox, həm də qəhrəmanlıq, milli birlik və dövlətçilik dərsi kimi qəbul etməlidir. Şəhidlər xiyabanında uyuyan qəhrəmanlar yalnız keçmişin simvolu deyil, müstəqil Azərbaycanın ilk yolçularıdır. Bu tarix bizə öyrədir ki, azadlıq heç vaxt asan qazanılmır, lakin xalq birləşdikdə heç bir qüvvə onu məğlub edə bilməz.
Nəticə olaraq, 20 Yanvar faciəsi Azərbaycan tarixində həm böyük kədər, həm də böyük qürur günü kimi qalacaq. Onun xatirəsi milli yaddaşı qoruyur, gələcək nəsillərə azadlığın qiymətini öyrədir və dövlətçiliyin möhkəmlənməsində vacib rol oynayır. 20 Yanvar şəhidləri yaşayır və onların idealları üzərində Azərbaycan dövləti daha da güclənir.